Giao dịch liên kết và chuyển giá là hai khái niệm thường xuất hiện cùng nhau trong lĩnh vực kế toán và quản lý thuế. Tuy nhiên, về bản chất và mục đích, đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.
Xem thêm: Hiểu đúng về việc miễn lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết
Hiểu đúng sự khác biệt này là nền tảng để doanh nghiệp chủ động tuân thủ thuế, kiểm soát rủi ro chuyển giá và chuẩn bị hồ sơ giao dịch liên kết phù hợp.
Giao dịch liên kết và chuyển giá: Hai khái niệm cần phân biệt
Giao dịch liên kết là hoạt động kinh tế hợp pháp và phổ biến trong các tập đoàn, công ty mẹ – con hoặc các doanh nghiệp có chung chủ sở hữu. Doanh nghiệp được phép thực hiện các giao dịch này, với điều kiện tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ kê khai và xác định giá theo nguyên tắc giao dịch độc lập (Arm's Length Principle).
Trong khi đó, chuyển giá được hiểu là hành vi điều chỉnh giá của các giao dịch liên kết không theo giá thị trường nhằm mục đích hưởng lợi về thuế. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cơ quan thuế có thể thực hiện thanh tra, ấn định lại nghĩa vụ thuế và áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định.
Nói cách khác:
Có giao dịch liên kết không đồng nghĩa với có chuyển giá. Vấn đề cốt lõi là giao dịch có phù hợp với nguyên tắc giao dịch độc lập hay không.
Nguyên tắc giao dịch độc lập – nền tảng của quản lý thuế
Để hạn chế tình trạng chuyển giá gây thất thu ngân sách nhà nước, pháp luật thuế Việt Nam quản lý giao dịch liên kết dựa trên nguyên tắc giao dịch độc lập theo giá thị trường (Arm's Length Principle).
Theo đó, giao dịch giữa các bên liên kết phải được kê khai và xác định giá dựa trên mức giá được áp dụng giữa các bên độc lập trong những điều kiện tương đương.
Doanh nghiệp có giao dịch liên kết cần đặc biệt lưu ý các nghĩa vụ:
Trong trường hợp cơ quan thuế xác định giá giao dịch liên kết không phản ánh đúng giá thị trường và làm giảm số thuế phải nộp, cơ quan thuế có quyền ấn định lại mức giá hoặc tỷ suất lợi nhuận để xác định lại số thuế TNDN phải nộp, đồng thời xử phạt và truy thu tiền chậm nộp theo quy định.
7 điểm doanh nghiệp cần lưu ý từ năm 2026
Nghị định 255/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 01/07/2026 và áp dụng cho kỳ tính thuế TNDN năm 2026, đưa ra một số nội dung mà nhà quản lý doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.
1. Tăng cường và minh bạch quyền hạn quản lý thuế
Nghị định đồng bộ hóa các nội dung tham chiếu về giám sát, kiểm tra và xử phạt thuế trong giao dịch liên kết với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, qua đó tăng cường tính minh bạch trong quyền hạn của cơ quan thuế.
2. Làm rõ các khái niệm và hồ sơ giao dịch liên kết
Các khái niệm như Công ty mẹ tối cao, Hiệp định thuế, Hồ sơ quốc gia, Hồ sơ toàn cầu... được bổ sung và định nghĩa chặt chẽ hơn, nhằm hạn chế cách diễn giải sai lệch và các khoảng trống trong áp dụng pháp luật.
3. Mở rộng phạm vi kiểm soát đối với giao dịch “mượn, cho mượn”
Nghị định bổ sung quy định xác định quan hệ liên kết thông qua cả giao dịch “mượn, cho mượn”. Điều này nhằm hạn chế việc doanh nghiệp thay đổi câu chữ hợp đồng từ “vay” sang “mượn” để né tránh các cơ chế quản lý liên quan đến giao dịch vay và lãi vay.
4. Tăng cường minh bạch thông tin xuyên biên giới thông qua CbCR
Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) được quy định theo hướng nộp trực tiếp dưới định dạng XML thông qua hệ thống thông tin quản lý thuế, tạo điều kiện để cơ quan thuế đối chiếu thông tin và dòng tiền xuyên biên giới theo chuẩn BEPS Action 13 của OECD.
Mô hình này gắn với hệ thống tài liệu ba cấp gồm Hồ sơ toàn cầu, Hồ sơ quốc gia và Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia. Tuy nhiên, nội dung CbCR không được sử dụng để thu thuế.
5. Quy định rõ thứ tự ưu tiên của cơ sở dữ liệu
Nghị định quy định thứ tự ưu tiên đối với cơ sở dữ liệu sử dụng trong kê khai, xác định và quản lý giá giao dịch liên kết, nhằm hạn chế tranh luận khác biệt giữa người nộp thuế và cơ quan thuế.
Thứ tự gồm:
6. Nâng ngưỡng doanh thu được miễn lập hồ sơ
Một thay đổi đáng chú ý là ngưỡng doanh thu được miễn lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết được nâng lên mức dưới 500 tỷ đồng, thay cho mức 200 tỷ đồng trước đây.
Thay đổi này có thể giúp nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ giảm chi phí thuê tư vấn và giảm bớt thủ tục kê khai. Đồng thời, điều kiện liên quan đến chức năng kinh doanh đơn giản được loại bỏ.
7. Thay đổi ngưỡng doanh thu liên quan đến CbCR
Nghị định tiếp tục tiệm cận chuẩn quốc tế và liên quan đến Nghị định 236/2025 về thuế tối thiểu toàn cầu, theo hướng thay ngưỡng doanh thu nộp CbCR của tập đoàn từ mức cố định 18.000 tỷ đồng sang 750 triệu Euro.
Góc nhìn thực tiễn dành cho nhà quản lý
Trong bối cảnh cơ quan thuế ngày càng tăng cường quản lý giao dịch liên kết và chống chuyển giá, doanh nghiệp không nên lựa chọn cách “đối phó” bằng việc che giấu thông tin hoặc tìm cách né tránh nghĩa vụ.
Cách tiếp cận an toàn và bền vững hơn là:
Chủ động tuân thủ pháp luật – minh bạch hóa dữ liệu – xác định giá theo nguyên tắc giao dịch độc lập – và chuẩn bị sẵn sàng hồ sơ để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.
Đây không chỉ là yêu cầu về tuân thủ thuế, mà ngày càng trở thành một nội dung quan trọng trong quản trị rủi ro thuế và quản trị doanh nghiệp.
3 điểm pháp lý quan trọng:
|
Tiêu chí |
Giao dịch liên kết |
Chuyển giá |
|
Bản chất pháp lý |
Là hoạt động kinh tế hợp pháp và phổ biến trong các tập đoàn, công ty mẹ con hoặc các doanh nghiệp có chung chủ sở hữu. |
Là hành vi điều chỉnh giá của các giao dịch liên kết không theo giá thị trường nhằm mục đích hưởng lợi về thuế |
|
Tính hợp pháp |
Hợp pháp, miễn là các bên tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ kê khai, xác định giá theo nguyên tắc giao dịch độc lập. |
Bất hợp pháp xem là hành vi gian lận thuế làm giảm số thuế phải nộp cho nhà nước khi nước sở tại có quy định. |
|
Thái độ của Cơ quan Thuế |
Cho phép thực hiện nhưng quản lý chặt chẽ, yêu cầu doanh nghiệp phải kê khai thông tin và lập hồ sơ xác định giá thị trường. |
Thanh kiểm tra ấn định lại mức thuế và xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm nghiêm trọng. |
Ông Võ Phan Sử
Giám đốc Công ty Kiểm toán AS
Công ty TNHH Kiểm toán AS
Địa chỉ: 63A Võ Văn Tần, Phường Xuân Hòa, Tp. Hồ Chí Minh
Điện thoại: +84 (028) 39301277 - 78
